Οι παρακάτω ερωτήσεις απευθύνθηκαν στον Πωλ Μάτικ κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, μερικά χρόνια πριν το ξέσπασμα του Β’ ΠΠ. Δημοσιεύτηκε στο Modern Monthly, Vol. IX, No. 5, Σεπτέμβριος 1935.

Ερώτηση: Τι θα κάνετε όταν η Αμερική πάει σε πόλεμο;

Απάντηση: Προσωπικά, δεν βρίσκω καμία ευχαρίστηση και κανένα ενδιαφέρον να πάω σε οποιονδήποτε πόλεμο· όμως, το να διακηρύττει κανείς ότι είναι ενάντια στον πόλεμο μου φαίνεται χαζό κι άχρηστο. Χρειάζεται κανείς να θέσει υλικές δυνάμεις ενάντια στον πόλεμο κι όχι απλές προσωπικές στάσεις κι απόψεις, και οποιοσδήποτε δεν λάβει μέρος στον σχηματισμό αυτών των υλικών δυνάμεων δεν εναντιώνεται στον πόλεμο, όσο κι αν κηρύττει το αντίθετο. Το ίδιο το ερώτημα υπαινίσσεται ότι πρέπει κανείς να κηρύττει την ειρήνη ενάντια στον πόλεμο, όμως είναι ενάντια στην καπιταλιστική ειρήνη στον ίδιο βαθμό που είμαι ενάντια στον καπιταλιστικό πόλεμο. Ούτε μπορώ να επιλέξω ανάμεσα στις δύο καταστάσεις· το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να συνεισφέρω στο να δωθεί ένα τέρμα στο σύστημα το οποίο πρέπει να επιβεβαιώσει την ύπαρξή του μέσω της τάσης εναλλαγής μεταξύ πολέμου κι ειρήνης. Για να εναντιωθεί κανείς στον καπιταλιστικό πόλεμο πρέπει να εναντιωθεί στον καπιταλισμό, καθώς οι πόλεμοι, το ίδιο κι οι κρίσεις, ανήκουν στους όρους ύπαρξης αυτού του συστήματος. Είναι λοιπόν αυτονόητο ότι δεν θα βοηθήσω με κανέναν τρόπο την υπεράσπιση ενός συστήματος το οποίο βρίσκω αποκρουστικό απ’ άκρη σ’ άκρη του, και το οποίο καταστρέφει τη ζωή μου.

Αν η Αμερική πάει σε πόλεμο, αυτό σημαίνει υπό τις παρούσες συνθήκες ότι η χρόνια παγκόσμια κρίση θα οξυνθεί περαιτέρω σ’ έναν παγκόσμιο πόλεμο, μέσω του οποίου η κρίση θ’ αναζητήσει την επίλυσή της. Σήμερα είναι ανούσιο να ψάχνεις τις αιτίες του πολέμου στις πολιτικές και τις ανάγκες συγκεκριμένων εθνών· ο παγκόσμιος πόλεμος είναι ένα ζήτημα του παγκόσμιου καπιταλισμού. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, η θέληση και τα σχέδια ενός μεμονωμένου ατόμου γίνονται πλήρως ανούσια, και εάν το ατόμο αυτό υποστηρίζει ή όχι τον πόλεμο γίνεται ένα ζήτημα σχεδόν αδιάφορο. Όπως έχουν σήμερα τα πράγματα -αποκλειστικά αναφορικά με τη σημερινή κατάσταση- είναι σχεδόν αβάσιμο να υποθέσουμε ότι ο επόμενος πόλεμος θ’ αποφευχθεί απ’ τη δράση της εργατικής τάξης. Είναι πολύ πιθανότερο να περιμένουμε απ’ τον επόμενο παγκόσμιο πόλεμο να παράξει μια νέα παγκόσμια επαναστατική κατάσταση, και γι’ αυτό είναι πολύ δύσκολο για έναν επαναστάτη να μην ελπίζει για την επιτάχυνση του πολέμου. Όμως, δεν πρέπει να στηρίξει τον πόλεμο όπως δεν πρέπει να στηρίξει και την ειρήνη· ο επαναστάτης δεν έχει να κάνει τίποτα με τον παρόν κόσμο, παρά μόνο να σχηματίσει τον νέο κόσμο.

Η μάζα των εργατών είναι αντιδραστική από αναγκαιότητα, όπως κι επίσης γίνεται επαναστατική από αναγκαιότητα. Το άτομο, η στάση του προς τον πόλεμο, πρέπει να συνυπολογίσει όχι μόνο τον εαυτό του αλλά επίσης τα μαζικά φαινόμενα. Το τι θέλει να κάνει δεν εξαντλεί το ερώτημα· το τι μπορεί να κάνει έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία. Η εργατική τάξη σήμερα κατά πάσα πιθανότητα θα πάει σε πόλεμο για το κεφάλαιο όπως ακριβώς εργάζεται για το κεφάλαιο: και κάνει και τα δύο για τους ίδιους λόγους. Αν η κατάσταση δεν αλλάξει, τότε ο επαναστάτης που απορρίπτει τον πόλεμο θα παραμείνει μια φωνή βοώντος εν τη ερήμω και το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να περιμένει τ’ αποτελέσματα των γεγονότων. Η στάση τους προς την πολεμική κατάσταση είναι τότε πρακτικά μόνο εκείνη του να ζεις σε μια μη-επαναστατική περίοδο. Είναι ηλίθιο να έχει κανείς ως αξίωμα παντός καιρού ότι πρέπει κανείς να πάει στον πόλεμο ώστε να μπορέσει κάποια στιγμή να κατευθύνει τα όπλα ενάντια στη δική του αστική τάξη, όπως είναι εξίσου λαθεμένος να επιμένει στην άρνηση στράτευσης υπό κάθε συνθήκη. Ο επαναστάτης δεν μπορεί, σε μια περίοδο που δεν παρουσιάζεται καμία δυνατότητα δράσης, να έχει κάποιο ενδιαφέρον στον θάνατο. Ένας νεκρός παύει να είναι οτιδήποτε, παύει συνεπώς να είναι επαναστάτης. Αν το να παραμείνεις εκτός του πολέμου συνεπάγεται μεγαλύτερο κίνδυνο για τη ζωή σου απ’ το να πας στον πόλεμο, η επιλογή δεν είναι δύσκολη, επειδή είναι εξίσου ηλίθιο το να σ’ εκτελέσουν για μια ιδέα και τίποτα άλλο [καθώς δεν υπάρχει κίνημα] με το να πεθάνεις για τον καπιταλισμό. Αν η άρνηση στράτευσης είναι εφικτή, μόνο ένας ηλίθιος, κατά τη γνώμη μου, θα πειθόταν να συμμετάσχει στον πόλεμο ώστε να τον αντιστρέψει [σε πόλεμο εναντίον της δικής του αστικής τάξης, η κλασσική αντίληψη του επαναστατικού ντεφαιτισμού]. Είναι όταν η πολεμική μηχανή πάψει να λειτουργεί με ακρίβεια που οι μάζες εγείρονται και εμφανίζεται η επαναστατική δυνατότητα· όμως και τότε  είναι εξίσου αδιάφορο το που θα είναι τύχει να είναι ο επαναστάτης. Αν λόγω μιας ατυχούς κατάστασης, η άρνηση στράτευσης δεν έχει πραγματική σημασία, τότε είναι ανούσιο κανείς να εκτεθεί [σ’ έναν κίνδυνο μεγαλύτερο απ’ αυτόν του πολέμου]. Αν έχει επαναστατική σημασία, τότε πρέπει κανείς ν’ αρνηθεί τη στράτευση, ακόμη κι αν ο πόλεμος εξυπηρετούσε τις αντικειμενικές προϋποθέσεις για την αλλαγή της κοινωνίας, καθώς δεν πρέπει ποτέ κανείς να διαλέγει πλευρές σε οποιαδήποτε καπιταλιστική διαμάχη. Δεν υπάρχει απόλυτη και καθολική έγκυρη απάντηση στο ερώτημα. Στις διαφορετικές συγκεκριμένες καταστάσεις, η έμπρακτη ταξική πάλη πιθανόν ν’ απαντήσει το ερώτημα διαφορετικά. Κι ο πόλεμος δεν θέτει κανένα ειδικό καθήκον ούτε στο άτομο ούτε στη τάξη: το ιστορικό καθήκον των εργατών απλώς πιέζει για την επίλυσή του, η οποία παραμένει ίδια τόσο στον πόλεμο όσο και στην ειρήνη.

Ε: Θ’ αλλάξει η γνώμη ας αν η Σοβιετική Ρωσία συμμαχήσει με τις ΗΠΑ σ’ έναν πόλεμο ενάντια στην Ιαπωνία;

Α: Απ’ τη σκοπιά του προλεταριάτου, σήμερα δεν είναι πλέον επιτρεπτό ν’ απορρίπτεις ορισμένους πολέμους και ν’ αποδέχεσαι άλλους. Ο εχθρός είναι ο παγκόσμιος καπιταλισμός, οπότε ακόμη και μια Ρωσο-Αμερικανική συμμαχία ενάντια στην Ιαπωνία δεν θα έθετε στους εργάτες κανένα νέο καθήκον. Η κρατικοκαπιταλιστική Ρωσία ενδιαφέρεται για τη διατήρηση του παγκόσμιου καπιταλισμού καθώς δεσμεύεται απ’ αυτόν. Ως υποστηρίκτρια του ιμπεριαλιστικού πολέμου, η ίδια η Ρωσία πρέπει να θεωρείται ως ιμπεριαλιστική δύναμη. Οι Ρώσοι εργάτες έχουν τα ίδια καθήκοντα με τους Γερμανούς και τους Αμερικανούς εργάτες: την ανατροπή του παγκόσμιου καπιταλισμού, συνεπώς επίσης και την ανατροπή του ρωσικού κρατικού καπιταλισμού. Η πολιτική στήριξης μιας συμμαχίας με τη Ρωσία ανέρχεται σε μια προώθηση του επόμενου παγκόσμιου πολέμου.

Ε: Μια εν δυνάμει νίκη του Χίτλερ επί της υπόλοιπης Ευρώπης θα σας ωθήσει να παροτρύνεται τη συμμετοχή των ΗΠΑ σε πόλεμο ενάντια της Γερμανίας για την αποφυγή μιας τέτοιας καταστροφής;

Α: Όποιος απαντήσει «ναι» σ’ αυτή την ερώτηση δεν είναι τίποτα άλλο από ένας συνηθισμένος υποκινητής πολέμου. Η Γερμανία δεν μπορεί να διαφοροποιηθεί απ’ τις άλλες καπιταλιστικές χώρες. Παντού κυριαρχεί ο ίδιος καπιταλισμός, διαφέροντας μόνο σε επίπεδα ανάπτυξης και ανούσιες ιδιαιτερότητες. Όποιος επιλέγει μεταξύ Χίτλερ, Στάλιν και Ρούζβελτ έχει μ’ αυτή του την πράξη κηρύξει ότι αποδέχεται έναν καπιταλισμό που βρίσκει ευχάριστο και συνεπώς ανακοινώνει επίσης την προθυμότητά του να συμμετάσχει στον επόμενο πόλεμο.

Advertisements